Þvagsýrugigt er liðbólgusjúkdómur sem getur valdið sársaukafullri bólgu í liðum. Hún leggst oftast á stóru tána, en getur haft áhrif á hvaða lið líkamans sem er.

Í flestum matvælum er efni sem heitir púrín. Í líkamanum breytist það í þvagsýru sem nýrun sjá um að hreinsa burt. Ef of mikil þvagsýra safnast upp í líkamanum geta myndast kristallar sem setjast í og við liði. Kristallarnir geta verið þar lengi án þess að einstaklingur finni fyrir þeim. Stundum getur högg á lið, mikill hiti eða álag á lið hreyft við kristöllunum svo að liðurinn verður bólginn og verkjaður.

Þvagsýrugigt er algengasta tegund liðbólgusjúkdóma og um 4% greinast einhvern tímann á lífsleiðinni. Hún er 3-10 sinnum algengari hjá körlum en konum og eykst áhættan á sjúkdómnum með aldri.

Þvagsýrugigt er efnaskiptasjúkdómur og tengist því ekki eingöngu lífsstíl. Þó aukast líkur á eftir því sem meiri þvagsýra er í blóði.

Eftirfarandi þættir sem hafa áhrif á magn þvagsýru í blóði:

• Ofneysla áfengis veldur uppsöfnun, sérstaklega bjór.
• Mataræði – mikil neysla á púrínríkum mat (t.d. rauðu kjöti og skelfiski).
• Lyf, eins og þvagræsilyf, geta valdið uppsöfnun.
• Sjúkdómar þar sem mikið af frumum brotna niður eins og í psoraiasis og í sumum blóðsjúkdómum.
• Offita.
• Hár blóðþrýstingur.
• Nýrnabilun.
• Sykursýki.
• Erfðaþættir sem hafa áhrif á framleiðslu eða það hvernig nýru losa sig við þvagsýru.

• Þvagsýrugigt kemur í endurteknum köstum og byrjar mjög skyndilega (á nokkrum klukkustundum). Köstin byrja oft á nóttunni og eru verkirnir verstir fyrsta sólahringinn.
• Skyndileg bólga í einum lið og þá oftast í stóru tá en getur komið fram hvar sem er í líkamanum.
• Liðurinn verður heitur, rauður, bólginn og mjög aumur.
• Minnkuð hreyfigeta vegna verkja.
• Köstin geta varað í nokkra daga eða vikur en oftast ganga köstin yfir á fimm til sjö dögum.
• Kristallaútfellingar í húð – Ef þvagsýrugigt er ómeðhöndluð geta þvagsýrukristallar safnast fyrir í húð (kallast tophi) og eru sársaukalausir litlir, hvítir hnúðar. Kristallaútfellingar myndast ofan á fingrum og tám, aftan á hælum, í kringum olnboga og á eyrum.

Oftast eru ekki einkenni af þvagsýrugigtinni nema í köstunum en þvagsýrukristallar safnast fyrir í líkamanum bæði í og á milli kasta.

• færð skyndilega mikla verki í lið.
• ert með bólginn, rauðan og auman lið.
• færð endurtekin köst.
• finnur fyrir viðvarandi verkjum eða stirðleika.

Ef þú hefur þessi einkenni og án meðferðar er ráðlegt að leita til læknis til að fá greiningu og meðferð. Einnig ef þú ert með greiningu en meðferð virkar ekki. Ómeðhöndluð þvagsýrugigt getur leitt til skemmda á liðum vegna bólguviðbragðsins.

Læknir byggir greiningu á dæmigerðum einkennum, skoðun á liðum og mælingu á þvagsýru í blóði. Auðvelt er að mæla magn þvagsýru í líkamanum með blóðprufu og þannig má meta árangur meðferðar.

Ef greining er óljós er hægt að taka ákveðnar sneiðmyndir (Dual-energy CT) sem greina kristallaútfellingar í líkamanum.

Ef blóðprufa er tekin á meðan á kasti stendur sýnir hún ekki alltaf rétta niðurstöðu því þá er þvagsýran lægri í blóði. Best er að blóðprufa sé tekin nokkrum dögum eftir að kastið er gengið yfir.

Einnig geta blóðprufur sýnt að vissir heilbrigðir einstaklingar, einkum nánir ættingjar einstaklinga með þvagsýrugigt, ganga jafnvel árum saman eða ævilangt með háa þvagsýru í líkamanum án þess að vita af henni og án þvagsýrukasts.

Lyf við bráðum köstum:

• Bólgueyðandi lyf hjálpa oft í bráðum köstum eins og íbúfen, naproxen og celebra.
• Colchicine er hægt að nota ef þú þolir ekki bólgueyðandi lyf.
• Sterar í töfluformi eða sprautað inn í lið, er einnig meðferð við bráðu kasti.

Markmið langtímameðferðar er að koma í veg fyrir köst.

• Forvarnarlyf: Allopurinol lækkar þvagsýru í blóði og kemur í veg fyrir endurtekin köst. Ef allopurinol þolist ekki er hægt að nota febuxostat.
• Breytt mataræði: Mikilvægt er að draga úr neyslu á purínríkum mat t.d. rauðu kjöti, skelfiski og minnka neyslu sykraðra drykkja.
• Aukin vatnsdrykkja: Hjálpar líkamanum að losa þvagsýru og minnkar hættu á nýrnasteinum. Líkamsþyngdarstjórnun: Að viðhalda heilbrigðri líkamsþyngd getur minnkað tíðni kasta.
• Forðast áfengi, sérstaklega bjór, sem getur aukið magn þvagsýru í blóði.

Regluleg lyfjanotkun og heilbrigður lífsstíll eru lykilatriði í forvörnum gegn köstum.

• Fylgja meðferðaráætlun frá lækni.
• Regluleg hreyfing.
• Heilsusamlegt mataræði, takmarka púrínríkan mat eins og rautt kjöt og skelfisk.
• Drekka nóg vatn.
• Forðast sykraða drykki og sérstaklega áfengi.
• Hvíla liði í þvagsýrugigtarkasti og nota kælingu til að draga úr verkjum.

Horfurnar eru almennt góðar með réttri meðferð sem getur haldið sjúkdómnum í skefjum og komið í veg fyrir endurtekin köst.

Regluleg eftirfylgni og meðferð skipta miklu máli til að koma í veg fyrir varanlegar liðskemmdir og viðhalda góðum lífsgæðum.