Hryggikt er bólgusjúkdómur sem ræðst aðallega á liðina í bakinu en getur einnig valdið bólgum í liðum í útlimum. Þetta er sjálfsofnæmissjúkdómur, sem þýðir að ónæmiskerfið ræðst á eigin vefi líkamans og veldur bólgu. Hann tilheyrir undirflokki af gigtarsjúkdómum sem kallast hryggbólgusjúkdómar (spondylarthritis, SpA).

Um það bil 1 af hverjum 200 fá hryggikt. Sjúkdómurinn er aðeins algengari hjá körlum en konum. Algengast er að sjúkdómurinn komi fram milli tvítugs og fertugs.

Erfðir skipta miku máli en ákveðin gen (HLA-B27) stórauka líkur á að fá hryggikt. Um 90% þeirra sem eru með hryggikt eru með HLA-B27.

Einkenni hryggiktar koma oftast hægt og sígandi.

• Mjóbaksverkir með morgunstirðleika eru algengasta einkennið. Verkirnir geta komið hvar sem er í hryggnum, en eru oftast í spjaldliðum þar sem mjaðmagrind tengist spjaldbeini. Verkirnir leiða oft niður í rasskinnar.
• Verkir, bólga og stirðleiki í mjöðmum, hnjám og ökklum en einnig getur verið verkur í rifjaboga, brjóstbeini og öxlum.
• Augneinkenni. Rauð, ert eða sársaukafull augu. Stundum getur sjón orðið óskýr.
• Festumein (bólga þar sem sinar festast við bein). Algengast í hælnum eða ilinni og getur valdið verkjum við gang.
• Bakverkir á nóttunni eða eftir hvíld.
• Liðverkir og bakverkir lagast við hreyfingu.
• Almenn einkenni eins og þreyta og lystarleysi.

Greining hryggiktar byggir á sögutöku, skoðun og rannsóknarniðurstöðum.  

Við greiningu er meðal annars stuðst við: 

• Einkennamynd, sjúkrasögu og fjölskyldusögu.
• Líkamsskoðun á baki, liðum, sinum, húð og nöglum.
• Myndrannsókn eins og segulómun af baki er mjög mikilvæg til staðfestingar á greiningu ef saga og skoðun gefa til kynna að um hryggikt sé að ræða.
• Blóðpróf til að mæla bólgu og gigtarpróf til að útiloka aðra gigtarsjúkdóma. Stundum er HLA-B27 próf tekið.

Markmið meðferðar er að minnka bólgu, lina einkenni, vernda liði og bæta lífsgæði. Meðferðin er einstaklingsmiðuð og fer eftir alvarleika sjúkdómsins. 

Algengar lyfjameðferðir eru meðal annars: 

• Bólgueyðandi lyf hafa oftast mjög góð áhrif á bakverki og stirðleika.
• Sterar í töfluformi eða sprautað í liði, eru stundum notaðir til þess að meðhöndla liðbólgu t.d. í hné í sjúkdómnum. 
• Sjúkdómsdempandi gigtarlyf (DMARDs) sem hafa áhrif á virkni og gang sjúkdómsins: 
  • Líftæknilyf (biologic DMARDs) og markviss DMARDs sem verka á ákveðna þætti ónæmiskerfisins.

Sjúklingar geta haft mikil áhrif á líðan sína með daglegum venjum og stuðningsmeðferð: 

• Hreyfing og sjúkraþjálfun er eitt af því mikilvægasta í meðferð hryggiktar. Þetta skiptir miklu máli til að viðhalda liðleika, styrk og minnka verki í bakinu.
• Finna jafnvægi milli álags og hvíldar.
• Heilbrigt mataræði og viðhald líkamsþyngdar.
• Forðast reykingar.
• Streituminnkun og nægur svefn.
• Að fræðast um sjúkdóminn og leita stuðnings, t.d. hjá Gigtarfélaginu. 

Mikilvægt er að vera virkur þátttakandi í eigin meðferð og eiga gott samstarf við heilbrigðisstarfsfólk. 

Horfurnar eru mjög mismunandi en oftast tekst að halda einkennum niðri með bólgueyðandi lyfjum og sjúkdómsdempandi lyfjum.