Sóragigt er langvinnur bólgusjúkdómur í liðum sem tengist húðsjúkdómnum psoriasis. Hann tilheyrir undirflokki af gigtarsjúkdómum sem kallast hryggbólgusjúkdómar (spondylarthritis, SpA). Þetta er sjálfsofnæmissjúkdómur, sem þýðir að ónæmiskerfið ræðst á eigin vefi líkamans og veldur bólgu.

Sóragigt getur haft áhrif á liði, sinar og sinafestur (þar sem sinar og liðbönd tengjast beinum). Hjá sumum leggst sjúkdómurinn aðallega á smærri liði í höndum og fótum, hjá öðrum á stærri liði eða hrygg. Sjúkdómurinn er mismunandi milli einstaklinga – bæði hvað varðar einkenni og alvarleika.

Sóragigt kemur oftast fram hjá fólki með psoriasis, en ekki allir með psoriasis fá sóragigt. Um 20–30% einstaklinga með psoriasis þróa með sér sóragigt en talið er að um 0,5% almennings sé með sóragigt.

Sjúkdómurinn byrjar oftast á aldrinum 30–50 ára, en getur komið fram á öllum aldri. Hann er svipað algengur í konum og körlum. Erfðir skipta máli og algengt er að fleiri í sömu fjölskyldu séu með psoriasis eða gigtarsjúkdóma.

Einkenni geta verið mjög breytileg, bæði milli einstaklinga og yfir tíma hjá sama einstaklingi.                          Algeng einkenni eru:

• Verkir, bólga og stirðleiki í liðum, sérstaklega á morgnana (í meira en 30 mín).
• Þreyta og orkuleysi
• Bólgnir fingur eða tær („pylsufingur/pylsutær“).
• Verkir í sinum og festum, t.d. í hælum eða olnbogum.
• Bakverkir og stirðleiki ef hryggur eða mjaðmir eru með bólgur.
• Naglbreytingar (holur, sprungur eða losnun nagla).
• Húðeinkenni psoriasis (rauðir, hreistraðir blettir), þó þau geti komið á undan, eftir eða samtímis liðeinkennum.

Ef sjúkdómurinn er ekki meðhöndlaður getur hann valdið varanlegum liðskemmdum.

• viðvarandi liðverkir, bólga eða stirðleiki eru til staðar.
• einstaklingur með psoriasis fær liðeinkenni.
• fingur eða tær bólgna skyndilega.
• bakverkir og morgunstirðleiki eru þrálát.

Snemmgreining og meðferð skipta miklu máli til að draga úr bólgu, minnka einkenni og fyrirbyggja liðskemmdir.

Greining sóragigtar byggir á sögutöku, skoðun og rannsóknarniðurstöðum. Ekkert eitt próf staðfestir sjúkdóminn, heldur metur læknir heildarmyndina.

Við greiningu er meðal annars stuðst við:

• Einkennamynd, sjúkrasögu og fjölskyldusögu.
• Líkamsskoðun á liðum, sinum, húð og nöglum.
• Blóðpróf til að mæla bólgu og gigtarpróf til að útiloka aðra gigtarsjúkdóma.
• Myndrannsóknir, svo sem röntgen, ómskoðun eða segulómun, til að meta bólgur og mögulegar liðbreytingar.

Ef einstaklingur er með psoriasis og fær liðeinkenni eykst grunur um sóragigt. Greining er í höndum gigtarlæknis, oft í samstarfi við húðlækni.

Snemmgreining skiptir miklu máli, þar sem tímanleg meðferð getur dregið úr einkennum og komið í veg fyrir varanlegar liðskemmdir.

Markmið meðferðar er að minnka bólgu, lina einkenni, vernda liði og bæta lífsgæði. Meðferðin er einstaklingsmiðuð og fer eftir alvarleika sjúkdómsins.

Algengar lyfjameðferðir eru meðal annars:

• Bólgueyðandi lyf og verkjalyf við einkennum.
• Sterar í töfluformi, eða sprautað í liði, eru notaðir þegar sjúkdómseinkenni versna og til að brúa bil þar til sjúkdómsdempandi lyf byrja að hafa áhrif.
• Hefðbundin sjúkdómstemprandi gigtarlyf: methótrexat.
• Líftæknilyf (biologic DMARDs) og markviss DMARDs lyf sem verka á ákveðna þætti ónæmiskerfisins.

Margir þurfa samhliða meðferð við psoriasis í húð. Meðferð er yfirleitt í umsjón gigtarlæknis, oft í samstarfi við húðsjúkdómalækni.

Sjúklingar geta haft mikil áhrif á líðan sína með daglegum venjum og stuðningsmeðferð:

• Hreyfing og sjúkraþjálfun til að viðhalda færni og styrk.
• Jafnvægi milli álags og hvíldar
• Heilbrigt mataræði og viðhald líkamsþyngdar
• Forðast reykingar
• Streituminnkun og nægur svefn
• Að fræðast um sjúkdóminn og leita stuðnings, t.d. hjá Gigtarfélaginu

Mikilvægt er að vera virkur þátttakandi í eigin meðferð og eiga gott samstarf við heilbrigðisstarfsfólk.

Sóragigt er langvinnur sjúkdómur, en með nútímameðferð ná margir góðri stjórn á einkennum og geta lifað virku og innihaldsríku lífi.

Horfurnar hafa batnað verulega með tilkomu líftæknilyfja. Snemmbúin greining og viðeigandi meðferð skipta sköpum til að koma í veg fyrir varanlegar liðskemmdir og bæta lífsgæði.