Sóragigt (psoriatic arthritis) er langvinnur bólgusjúkdómur í liðum sem tengist oft húðsjúkdómnum psoriasis. Þetta er sjálfsofnæmissjúkdómur, sem þýðir að ónæmiskerfið ræðst ranglega á eigin vefi líkamans og veldur bólgu.

Sóragigt getur haft áhrif á liði, sinar og festur (þar sem sinar og liðbönd tengjast beinum). Hjá sumum leggst sjúkdómurinn aðallega á smærri liði í höndum og fótum, hjá öðrum á stærri liði eða hrygg. Sjúkdómurinn er mismunandi milli einstaklinga – bæði hvað varðar einkenni og alvarleika.

Sóragigt kemur oftast fram hjá fólki sem hefur eða hefur haft psoriasis, en ekki allir með psoriasis fá sóragigt. Um 20–30% einstaklinga með psoriasis þróa með sér sóragigt.

Sjúkdómurinn byrjar oftast á aldrinum 30–50 ára, en getur komið fram á öllum aldri. Bæði konur og karlar fá sóragigt. Erfðir skipta máli og algengt er að fleiri í sömu fjölskyldu séu með psoriasis eða gigtarsjúkdóma.

Einkenni geta verið mjög breytileg, bæði milli einstaklinga og yfir tíma hjá sama einstaklingi. Algeng einkenni eru:

• Verkir, bólga og stirðleiki í liðum, sérstaklega á morgnana
• Þreyta og orkuleysi
• Bólgnir fingur eða tær („pylsufingur/pylsutær“)
• Verkir í sinum og festum, t.d. í hælum eða olnbogum
• Bakverkir og stirðleiki ef hryggur eða mjaðmir eru undir áhrifum
• Naglabreytingar (holur, sprungur eða losnun nagla)
• Húðeinkenni psoriasis (rauðir, hreistraðir blettir), þó þau geti komið á undan, eftir eða samtímis liðeinkennum

Ef sjúkdómurinn er ekki meðhöndlaður getur hann valdið varanlegum liðskemmdum.

Leita ætti til læknis ef:

• viðvarandi liðverkir, bólga eða stirðleiki eru til staðar
• einstaklingur með psoriasis fær liðeinkenni
• fingur eða tær bólgna skyndilega
• langvarandi þreyta fylgir verkjum
• bakverkir og morgunstirðleiki eru þrálát

Snemmgreining og meðferð skipta miklu máli til að draga úr bólgu, minnka einkenni og fyrirbyggja liðskemmdir.

Greining sóragigtar byggir á samspili einkenna, skoðunar og rannsókna. Engin ein prófun staðfestir sjúkdóminn, heldur metur læknir heildarmyndina.

Við greiningu er meðal annars stuðst við:

• Viðtal um einkenni, sjúkrasögu og fjölskyldusögu
• Líkamsskoðun á liðum, sinum, húð og nöglum
• Blóðpróf til að mæla bólgu og útiloka aðra gigtarsjúkdóma
• Myndrannsóknir, svo sem röntgen, ómskoðun eða segulómun, til að meta bólgur og mögulegar liðbreytingar

Ef einstaklingur er með psoriasis og fær liðeinkenni eykst grunur um sóragigt. Greining er oft í höndum gigtarlæknis, stundum í samstarfi við húðlækni.

Snemmgreining skiptir miklu máli, þar sem tímanleg meðferð getur dregið úr einkennum og komið í veg fyrir varanlegar liðskemmdir.

Markmið meðferðar er að minnka bólgu, lina einkenni, vernda liði og bæta lífsgæði. Meðferð er einstaklingsmiðuð og fer eftir alvarleika sjúkdómsins.

Algengar lyfjameðferðir eru meðal annars:

• Bólgueyðandi lyf og verkjalyf
• Sértæk gigtarlyf (DMARD-lyf), t.d. methótrexat
• Líftæknilyf og markviss ónæmislyf sem verka á ákveðna þætti ónæmiskerfisins
• Stundum sterasprautur í bólgna liði

Margir þurfa samhliða meðferð við psoriasis í húð. Meðferð er yfirleitt í umsjón gigtarlæknis, oft í samstarfi við húðsjúkdómalækni.

Sjúklingar geta haft mikil áhrif á líðan sína með daglegum venjum og stuðningsmeðferð:

• Hreyfing og sjúkraþjálfun til að viðhalda liðferli og styrk
• Jafnvægi milli álags og hvíldar
• Heilbrigt mataræði og viðhald líkamsþyngdar
• Forðast reykingar
• Streituminnkun og nægur svefn
• Að fræðast um sjúkdóminn og leita stuðnings, t.d. hjá Gigtarfélaginu

Mikilvægt er að vera virkur þátttakandi í eigin meðferð og eiga gott samstarf við heilbrigðisstarfsfólk.

Sóragigt er langvinnur sjúkdómur, en með nútímameðferð ná margir góðri stjórn á einkennum og geta lifað virku og innihaldsríku lífi.

Horfurnar hafa batnað verulega síðustu ár með tilkomu nýrra lyfja. Snemmtæk greining og viðeigandi meðferð skipta sköpum til að koma í veg fyrir varanlegar liðskemmdir og bæta lífsgæði.