Áhrif þjálfunar á bakverki

Bakverkir eru mesta plága 21. aldarinnar, og kosta t.d Breta milljónir punda vegna fjarveru frá vinnu og minnkaðrar framleiðni. Þjálfun gegnir sífellt mikilvægara hlutverki.

 Hvað gerist ef þú færð verki í bakið? Ferðu ekki ósjálfrátt að hlífa þér af hræðslu við að verkirnir muni versna? Sú eðlishvöt að forðast hreyfingu og virkni er alfarið röng og ætti að vinna gegn henni með öllum leiðum. Þrátt fyrir að þetta hljómi eins og sjálfspíning, eru góðar og gildar ástæður fyrir því að hreyfa sig. Bakverkir stafa sjaldnast af alvarlegum sjúkdómi.

 Í flestum tilfellum skiptir greiningin, hver svo sem hún er, litlu máli. Greining getur verið allt frá vöðvatognun, brjósklosi, samfallsbroti eða slitgigt í smáliðum hryggjar. Rannsóknir frá Bretlandi sýna fram á að greining á orsök bakverkja er oft erfið en sjúklingurinn vill fá ákveðna greiningu sem útskýrir ástæðu verkjanna, fá merkimiða á bakverkina og læknirinn reynir að hjálpa honum. Auðvitað eru þó alltaf einhverjar undantekningar á þessu. Brjósklos sem einkennist af því að hlaupkenndur kjarni brjósksins á milli hryggjarliða lekur út og þrýstir á aðliggjandi taugarót getur verið alvarlegt og leitt til aðgerðar. En það er ekki algengt. Upptök flestra bakverkja er í vöðvum, liðböndum og smáliðum hryggjarins. Þessir líkamshlutar vinna þá ekki eðlilega. Þú getur ímyndað þér að bakið þitt sé ekki í „formi“. Þú þarft því að koma bakinu aftur í „form“ og fá það til að vinna og hreyfast eðlilega. Þeim sem eru virkir og lifa eðlilegu lífi þrátt fyrir verkina vegnar best.  

 Gamla meðferðin við bakverkjum var hvíld. Því miður eru ranghugmyndir um hvíld enn við lýði og fólki sagt að taka því rólega og jafnvel liggja fyrir í nokkra daga. Staðfest hefur verið með rannsóknum að lykillinn að betri líðan er að halda sér við daglega iðju eins og venjulega.

 Það er mikilvægt fyrir fólk að vita að jafnvel þó að það finni til í baki þá þýðir það ekki að það sé með alvarlegan sjúkdóm eða að hætta sé á að skemma eitthvað í bakinu með því að hreyfa sig. Sennilega er hitt réttara, að langtíma vandamál geta komið upp við það að forðast hreyfingu.

 Að fá fólk með bakvandamál til að skilja að hreyfing sé af hinu góða er ekki alltaf auðvelt. Mörg okkar telja að öll okkar líkamlegu vandamál sé hægt að leysa með nútímalyfjum og þegar það gengur ekki sættum við okkur ekki við það. Bakvandamál eru margslungin. Vitað er að andleg líðan á stóran þátt í því að bakvandamál verða langvinn. Streita, kvíði og þunglyndi hafa slæm áhrif á verkina. Það getur aukið á andlega  vanlíðan og þá er kominn af stað vítahringur sem erfitt getur verið að rjúfa. 

 Væntingar einstaklingsins varðandi áhrif æfinga á líðan geta skipt máli. Neikvæðni dregur úr vilja til að æfa, minni virkni veikir vöðva og eykur stirðleika sem einnig leiðir til vítahrings.

 Því miður er það ekki alltaf svo að hægt sé að koma í veg fyrir að bakverkjaköstin þróist út í langvinna verki.Við vitum að oft þegar ástæður upprunalegu verkjanna hafa lagast, halda verkirnir áfram að vera til staðar og ef þeir ná að verða þrálátir, getur verið mjög erfitt að meðhöndla þá á árangursríkan hátt.

 Það hefur sýnt sig að margir með langvinna verki eru með óstöðugleika í einum eða fleiri liðum mjóbaks, ójafnvægi vöðva í kringum mjaðmir, bak og maga og ef til vill stirðleika í nærliggjandi liðum þannig að stjórn hreyfinga er ábótavant. Rannsóknir síðustu ára hafa beinst að og sýnt fram á gildi sértækrar stöðugleikaþjálfunar fyrir þennan hóp. Sú þjálfun felst í því að kenna viðkomandi að finna þá vöðva sem sannanlega eru lélegir, þ.e. djúpvöðva baks og maga. Þessi þjálfun er mikil þolinmæðisvinna en getur gefið góðan árangur. Aðrar rannsóknir hafa sýnt fram á mikilvægi þess að kenna hreyfistjórn, þar sem það er ekki nóg að hafa sterka vöðva heldur þarf að læra að beita þeim rétt.

 Þrátt fyrir þessar niðurstöður er enn stór hópur sem ekki fær nægan bata með þessum úrræðum. Því er mikilvægt að horfa heildrænt á einstaklinginn þar sem aðrir þættir geta einnig haft áhrif á bata s.s. kvíði og streita. Aðgengi að meðferðarteymi þar sem ýmsir fagaðilar vinna saman með sjúklingi hefur gefið góðan árangur; en þörf er á betra aðgengi að slíku hér á landi.

 Ef fólk fær réttar ráðleggingar snemma í verkjaferlinu sem hvetja það til virkni, þróa færri þeirra langvinna bakverki. Beinn aðgangur að sjúkraþjálfara getur verið liður í þessu.

Ráðleggingar sem geta hjálpað við bakverkjum

•  Æfðu! Þú getur t.d. farið í líkamsrækt, út að ganga, synt, fengið þér þrekhjól, en vertu viss um að það sé eitthvað sem hentar þér og þú hafir gaman að. Æfðu þig síðan reglulega og alltaf.  Það er þess virði að eyða tíma í það.
•  Ef bakverkirnir vilja ekki hverfa, sjáðu þá til þess að þér sé vísað til sjúkraþjálfara, sem getur hjálpað þér að setja saman þjálfunarprógramm við hæfi til að byggja upp vöðvastyrk og auka hreyfifærni.
•  Ekki hvíla þig of lengi eftir að verkirnir fara af stað – ekki meira en einn til tvo daga. Því fyrr sem þú ferð að hreyfa þig eins og venjulega þeim mun fyrr líður þér betur í bakinu.
• Ekki sitja of lengi í sömu stellingu, t.d fyrir framan sjónvarpið eða tölvuskerminn. Alls ekki sitja í einni hrúgu á stólnum.
• Stattu upp reglulega og teygðu úr þér.
• Hættu ekki við að gera hlutina – breyttu bara um aðferðir við að gera þá.
• Haltu áfram að vinna ef þú getur. Ef ekki byrjaðu aftur um leið og þú ræður við það, hluta úr degi til að byrja með.
• Leitaðu aðstoðar iðjuþjálfa eða sjúkraþjálfara til að aðlaga vinnuaðstæður þínar.
• Leitaðu þér þekkingar um bakverki. Þekking er lykill að skilningi á því hversvegna verkirnir koma og hvað hægt er að gera til að fyrirbyggja að þeir versni.
• Taktu verkjalyf ef og þegar þú þarft á því að halda.
• Reyndu að viðhalda jákvæðu hugarfari. Þunglyndi og kvíði tengjast oft bakverkjum.

Stuðst var við eftirfarandi heimildir:

Arthritis Today, janúar 2005 nr. 127: Back to fitness through exercise.

Rit Landlæknisembættisins nr. 1,  2003: Bókin um bakið. Besta leiðin til að stjórna bakverkjum

Sjúkraþjálfarinn 1. tölublað 2005: Gildi þjálfunar við langvarandi óskilgreindum mjóbaksvandamálum og önnur meðferðarúrræði eftir Oddnýju Sigsteinsdóttur sjúkraþjálfara.

Tekið saman af: Sólveigu B. Hlöðvesdóttur og Hrefnu Indriðadóttur sjúkraþjálfurum og Svölu Björgvinsdóttur.

Til baka, Senda grein, Prenta greinina